لا يخفى . بدان كه در نماز ، استقبال كعبه واجب است ، كه قبله است ، و معرفت به انحراف مغناطيسى در امر قبله اهميت بسزا دارد ، به فرمودهء درست و استوار علامه حلى در منتهى : لو استقبل ببعضه الكعبة و خرج الباقى من بدنه عن المحاذاة لم تصح صلاته لانه مأمور بالاستقبال . . . ، و اگر وسوسه و دغدغه‌اى در اين موضوع روى آورد كه در سمت قبله تفوّه به سهولت خطب شده است در درس پنجاه و هفتم دروس معرفة الوقت و القبلة به تفصيل در اين موضوع بحث و تحقيق نموده‌ايم . آنچه كه مربوط به بحث ما دربارهء معرفت به قطب مغناطيسى زمين و انحراف قطب مغناطيسى است ، همين‌قدر كه تحرير كرده‌ايم كفايت است ، جز اينكه به عنوان مزيد استبصار بعضى از مطالب تاريخى و غيره را در امر قطب مغناطيسى و قطبنما به عرض مىرسانيم : در دائرة المعارف فريد وجدى آمده است كه : حار العلماء فى ادراك كنه القوة المغناطيسية « 1 » . 10 - قطبنماى بحرى يا ملاحى را اكثر اوقات ملاحان و ناخدايان در دريا استعمال مىكنند ، و طرق بحر را شرقا و غربا و شمالا و جنوبا از او تشخيص مىدهند . كريستف كلمب با كمك يك قطبنما كه از يك عقربهء مغناطيسى شناور بر روى آب تشكيل شده بود ، سفر دريايى خود را آغاز كرد . ناخدا را به تازى ملاح و فلاح و ربّان گويند . در حديث شانزدهم باب هفتاد و يكم كتاب حجت كافى به اسنادش روايت كرده است : عن فيض بن المختار ، قال : انى لعند أبى عبد اللّه عليه السّلام اذ أقبل ابو الحسن موسى عليه السّلام

--> ( 1 ) . جلد 9 ، ط 1 ، مصر ، صفحه 282 .